**၀၉၀၆.၂၀၂၆ ** ဖင်လန်သတင်းစာများ၏ ခေါင်းစီးသတင်းများ

ဖင်လန်နိုင်ငံထုတ် သတင်းစာများနှင့် မီဒီယာများတွင် ဖော်ပြပါရှိသည့် ထူးခြားသော ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပ သတင်းစုစည်းမှုကို သတင်းပုံစံဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ပြန်လည်ရေးသား တင်ပြအပ်ပါသည်။

၁။ အမှိုက်ပုံးထဲမှ ရတနာရှာသူနှင့် ဖင်လန်နိုင်ငံ၏ အစားအစာ လေလွင့်ပြုန်းတီးမှု ပြဿနာ

ဟယ်လ်စင်ကီ (Helsingin Sanomat) ဖင်လန်နိုင်ငံ၏ အစားအစာ လေလွင့်ပြုန်းတီးမှု ပြဿနာကို အမှိုက်ပုံးထဲမှ စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများ ရှာဖွေစားသောက်သူ (Dumpster Diver) အဖြစ်မှ လူမှုကွန်ရက်တွင် ရေပန်းစားသူတစ်ဦး ဖြစ်လာသည့် တေမူး အာပေး (Teemu Arppe) ၏ လူနေမှုဘဝနှင့် ရှုထောင့်မှတစ်ဆင့် Helsingin Sanomat သတင်းစာက မီးမောင်းထိုး ဖော်ပြထားသည်။

အာပေး သည် လွန်ခဲ့သော ဆယ်စုနှစ်နီးပါးခန့်ကတည်းက စတိုးဆိုင်ကြီးများ၏ နောက်ကွယ်ရှိ အမှိုက်ပုံးများထဲမှ စားသောက်ကုန်များကိုသာ ရှာဖွေစားသောက်ခဲ့ပြီး၊ အထူးသဖြင့် ဟယ်လ်စင်ကီမြို့၏ ချမ်းသာသော ရပ်ကွက်များရှိ စွန့်ပစ်အမှိုက်ပုံးများထဲတွင် မထင်မှတ်ထားသော အကောင်းစား အစားအသောက်များကို ရရှိလေ့ရှိကြောင်း သိရသည်။ ၎င်းက အစားအစာများကို လွှတ်ပစ်ခြင်းသည် ထုတ်လုပ်မှုနောက်ကွယ်မှ လုပ်အားနှင့် သယံဇာတများကို မျက်ကွယ်ပြုရာရောက်သဖြင့် စားသောက်ကုန်များကို တန်ဖိုးထားသည့်အနေဖြင့် ယခုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

ဥရောပသမဂ္ဂ (EU) ၏ မကြာသေးမီက ထုတ်ပြန်ချက်အရ ဥရောပတိုက်သား သန်း ၄၀ ခန့်သည် အာဟာရပြည့်ဝသော အစားအစာကို ပုံမှန်မစားသုံးနိုင်ဘဲ ရှိနေချိန်တွင် စားသုံးသူများအတွက် ရည်ရွယ်ထားသော အစားအစာ စုစုပေါင်း၏ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်မှာ လေလွင့်ပြုန်းတီးနေကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။

၂။ ဂျွန်လလယ် (Midsummer) တွင် မိုးရွာသွန်းပြီး ရာသီဥတု အေးမြနိုင်

ဟယ်လ်စင်ကီ (Ilta-Sanomat) ဖင်လန်နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် လေဖိအားနည်းရပ်ဝန်း ဖြတ်သန်းနေမှုကြောင့် လာမည့်ရက်သတ္တပတ်၊ သို့မဟုတ် ရက်သတ္တပတ် အနည်းငယ်ခန့်အထိ မိုး ဆက်တိုက်ရွာသွန်းနိုင်ကြောင်း မိုးလေဝသဌာန Foreca က Ilta-Sanomat သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။

လာမည့်ရက်သတ္တပတ်အတွင်း နိုင်ငံအနှံ့အပြားတွင် မိုးသက်မုန်တိုင်းများနှင့် မိုးသည်းထန်စွာ ရွာသွန်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပြီး၊ ဖင်လန်နိုင်ငံ၏ အရေးကြီးသော ရိုးရာပွဲတော်ရက်ဖြစ်သည့် ဂျွန်လလယ် (Midsummer) ကာလတွင် အပူချိန်မှာ ၂၀ ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ်စ်ခန့်သာ ရှိနိုင်ပြီး အချို့သော အပူဆုံးဒေသများတွင် ယင်းထက် အနည်းငယ်သာ ပိုမိုနိုင်ကြောင်း ခန့်မှန်းထားသည်။

၃။ အိမ်တွင်းအပန်းဖြေမှု ခေတ်စားလာခြင်းကြောင့် ဥယျာဉ်ခြံမြေလုပ်ငန်းများ အရောင်းသွက်လာ

ဟယ်လ်စင်ကီ (Talouselämä) ဖင်လန်စာရင်းအင်းဌာန၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ ယခုနှစ်ဆန်းပိုင်းတွင် အထူးပြု လက်လီအရောင်းကဏ္ဍသည် ကောင်းမွန်သော အလားအလာဖြင့် စတင်ခဲ့ပြီး၊ မတ်လအတွင်း အရောင်းပမာဏမှာ ယမန်နှစ်ကာလတူထက် ၈ ရာခိုင်နှုန်းကျော် မြင့်တက်ခဲ့ကြောင်း သိရသည်။

ကိုဗစ်-၁၉ ကပ်ရောဂါကာလအတွင်းကကဲ့သို့ပင် ပြည်သူများသည် ပြည်ပသို့ ခရီးသွားမည့်အစား မိမိတို့၏ အိမ်တွင်းအလှဆင်ခြင်းနှင့် နွေရာသီအပန်းဖြေအိမ် (Summer Cottages) များတွင် ပြန်လည်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံလာကြသဖြင့် ဥယျာဉ်ခြံမြေနှင့် အိမ်နောက်ဖေး မြေယာအလှဆင်ခြင်းဆိုင်ရာ ပစ္စည်းကိရိယာများ ဝယ်လိုအား အရှိန်အဟုန်ဖြင့် မြင့်တက်လာကြောင်း စီးပွားရေးမဂ္ဂဇင်း Talouselämä က သုံးသပ်ထားသည်။

၄။ ကုန်ဈေးနှုန်းကြီးမြင့်မှုကြောင့် ဖင်လန်နိုင်ငံ၏ ကလေးသူငယ် ထောက်ပံ့ကြေး ငွေကြေးတန်ဖိုး ကျဆင်း

ဟယ်လ်စင်ကီ (STT) ဖင်လန်လူမှုဖူလုံရေးအဖွဲ့အစည်း (Kela) မှ ထောက်ပံ့ပေးနေသော ကလေးသူငယ် ထောက်ပံ့ကြေး (Child Benefits) များ၏ ဝယ်ယူနိုင်စွမ်းစွမ်းအား (Purchasing Power) သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂၀ အတွင်း သုံးပုံတစ်ပုံခန့်အထိ သိသိသာသာ ကျဆင်းသွားကြောင်း Kela ၏ သုတေသနပြုချက်အရ သိရသည်။

အဆိုပါ ထောက်ပံ့ကြေးများကို ငွေဖောင်းပွမှုနှုန်း (Inflation) နှင့် ချိတ်ဆက်ပြင်ဆင်ပေးခြင်း မရှိခြင်းကြောင့် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ငွေကြေး၏ အစစ်အမှန်တန်ဖိုး ကျဆင်းလာပြီး ကလေးသူငယ် ဆင်းရဲမွဲတေမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ လက်ရှိတွင် ပထမမြောက် ကလေးအတွက် တစ်လလျှင် ၉၅ ယူရို ထောက်ပံ့ပေးနေသော်လည်း၊ အကယ်၍ ငွေဖောင်းပွမှုနှင့်အညီ အညွှန်းကိန်း ညှိနှိုင်းခဲ့ပါက ယခုအခါ ၁၅၆ ယူရိုအထိ ရရှိရမည် ဖြစ်သည်။

လက်ရှိ ဖင်လန်အစိုးရသည် ကလေးသူငယ်ထောက်ပံ့ကြေးစနစ်ကို အဓိကပြင်ဆင်မှုများ ပြုလုပ်ရန် စီစဉ်နေပြီး၊ အဆိုပြုချက်အသစ်အရ မိဘများသည် ကလေးတစ်ဦးလျှင် အသက် ၁၈ နှစ်ပြည့်သည်အထိ တစ်လလျှင် ပုံသေ ၁၀၀ ယူရိုနှုန်းဖြင့် ရရှိခံစားနိုင်မည် ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။

၅။ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခြင်းနှင့် ပြည်ဝင်ခွင့်ပိတ်ပင်ခြင်းဆိုင်ရာ ဥပဒေအသစ်များ ယခုသီတင်းပတ်တွင် စတင်သက်ရောက်မည်

ဟယ်လ်စင်ကီ (Yle News) ဖင်လန်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားသားအက်ဥပဒေ (Aliens Act) ပြင်ဆင်ချက်များမှာ လာမည့် ဇွန်လ ၁၂ ရက် (သောကြာနေ့) တွင် စတင်သက်ရောက်တော့မည် ဖြစ်ရာ၊ အာဏာပိုင်များအနေဖြင့် ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခြင်းနှင့် ပြည်ဝင်ခွင့် ပိတ်ပင်ခြင်းများကို ပိုမိုမြန်ဆန် လွယ်ကူစွာ ဆောင်ရွက်နိုင်တော့မည် ဖြစ်သည်။

ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး မာရီ ရန်တာနင် (Mari Rantanen) က "ဆန္ဒအလျောက် နေရပ်ပြန်မှုကို ပိုမိုချောမွေ့စေခြင်း၊ အဓမ္မပြန်လည်နှင်ထုတ်မှုများကို ပိုမိုထိရောက်စေခြင်းနှင့် အမျိုးသားလုံခြုံရေးကို ပိုမိုခိုင်မာစေခြင်းတို့သည် အစိုးရ၏ အဓိက ရည်မှန်းချက်များဖြစ်သည်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ဥပဒေအသစ်အရ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခံရမှုအပေါ် အယူခံဝင်ခြင်းသည် ပြည်နှင်ဒဏ် အာဏာတည်ခြင်းကို အလိုအလျောက် ရွှေ့ဆိုင်းခြင်း သို့မဟုတ် တားဆီးခြင်း မပြုနိုင်တော့ဘဲ၊ ဆုံးဖြတ်ချက်ချပြီး ရက်ပေါင်း ၃၀ အကြာတွင် စတင်သက်ရောက်မည် ဖြစ်သည်။ ယင်းဥပဒေကို သမ္မတ အလက်ဇန္ဒား စတုဘ် (Alexander Stubb) က အတည်ပြု လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။

၆။ ဟယ်လ်စင်ကီ မြို့တော်ကောင်စီက Aleksanteri ပြဇာတ်ရုံကို ဟိုတယ်အဖြစ် ပြောင်းလဲတိုးချဲ့မည့် စီမံကိန်းကို အတည်ပြု

ဟယ်လ်စင်ကီ (Sarah Hirvonen / Yle) ဟယ်လ်စင်ကီမြို့လယ် Bulevardi တွင် တည်ရှိသည့် သမိုင်းဝင် Aleksanteri ပြဇာတ်ရုံ (Aleksanteri Theatre) ၏ မြို့ပြမြေယာစီမံကိန်း ပြင်ဆင်မှုကို မြို့တော်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့က အတည်ပြုလိုက်ပြီ ဖြစ်သည်။

အဆိုပါ ပြင်ဆင်မှုအရ ပြဇာတ်ရုံကို တိုးချဲ့ပြီး ရုပ်ရှင်ရုံ၊ ပြဇာတ်ရုံ အပိုင်းအချို့ကို ဟိုတယ်အဖြစ် ပြောင်းလဲတည်ဆောက်ခွင့် ပြုမည်ဖြစ်သည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်များက တည်ဆောက်ခဲ့သည့် ပြဇာတ်ရုံ အနောက်ဘက်ခြမ်းနေရာတွင် ဟိုတယ်အသစ်ကို ၃ ထပ်တိုးမြှင့် ဆောက်လုပ်မည်ဖြစ်ပြီး၊ ၁၈၇၉ ခုနှစ်က တည်ဆောက်ခဲ့သည့် အစောဆုံး သမိုင်းဝင် အဆောက်အအုံအပိုင်းကိုမူ ပြဇာတ်ရုံအဖြစ်ပင် ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားမည် ဖြစ်သည်။ ယခုကိစ္စကို လာမည့် ဇွန်လ ၁၇ ရက်တွင် ပြုလုပ်မည့် မြို့တော်ကောင်စီအစည်းအဝေး၌ ဆက်လက်တင်ပြ ဆွေးနွေးမည်ဖြစ်သည်။

၇။ Hailuoto ကျွန်းသို့ ကုန်းလမ်းတံတားသစ် ဇွန်လကုန်တွင် ဖွင့်လှစ်မည်ဖြစ်၍ ကူးတို့သင်္ဘောပြေးဆွဲမှု ရပ်နားတော့မည်

အိုလူ (Pekka Loukkola, Hanna Juopperi / Yle) ဘော့သ်နီးယားပင်လယ်ကွေ့၏ အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်သော Hailuoto ကျွန်းနှင့် Oulunsalo ကို ဆက်သွယ်ထားသည့် ကုန်းလမ်းတံတားနှင့် ကားလမ်းမကြီး (Fixed Connection) ကို ခန့်မှန်းထားသည်ထက် စောစီးစွာ လာမည့် ဇွန်လကုန်တွင် လမ်းဖွင့်ပေးတော့မည် ဖြစ်သည်။

တံတားသစ်ပွင့်သွားပါက ကျွန်းသို့ လာရောက်လည်ပတ်သည့် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွား အရေအတွက် အဆမတန် မြင့်တက်လာနိုင်ပြီး၊ နေ့စဉ် ယာဉ်သွားလာမှု ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ တိုးတက်လာနိုင်ကြောင်း မြို့တော်ဝန်က ခန့်မှန်းထားသည်။ တံတားသစ်ပွင့်သည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် လက်ရှိပြေးဆွဲနေသော Finnferries ကုမ္ပဏီ၏ ကူးတို့သင်္ဘော (Ferry) ပြေးဆွဲမှုများကို ချက်ချင်းရပ်နားမည် ဖြစ်သည်။ အဆိုပါလမ်းပိုင်းတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသော ရေလုပ်သားနှင့် ဝန်ထမ်း ၂၀ ခန့်အနက် အများစုကို ကုမ္ပဏီ၏ အခြားလမ်းကြောင်းများတွင် ပြောင်းရွှေ့အလုပ်ခန့်အပ်ထားပြီး ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။

၈။ ဖင်လန်နိုင်ငံ၏ အသက်အကြီးဆုံး ရထားလိုဏ်ခေါင်းကို သန်းချီအကုန်အကျခံ၍ ပြုပြင်ရန် စီစဉ်

ဂျီဗက်စကီလာ (Heli Kaski / Yle) ဖင်လန်နိုင်ငံတွင် လက်ရှိအချိန်ထိ အသုံးပြုနေဆဲဖြစ်သော အသက်အကြီးဆုံး ရထားလိုဏ်ခေါင်းဖြစ်သည့် ဂျီဗက်စကီလာ (Jyväskylä) မြို့ရှိ မွိုင်ကင်မေကီ လိုဏ်ခေါင်း (Möykynmäki Tunnel) ကို ယူရို ၁၀ သန်းခန့် အကုန်အကျခံကာ အကြီးစား ပြုပြင်မွမ်းမံရန် ဖင်လန်သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး အခြေခံအဆောက်အအုံအေဂျင်စီ (Väylävirasto) က စီစဉ်နေသည်။

အဆိုပါ လိုဏ်ခေါင်းကို ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး အလျား ၃၅၀ မီတာ ရှိသည်။ လက်ရှိတွင် လိုဏ်ခေါင်းအတွင်း ကွန်ကရစ်တည်ဆောက်ပုံများ ပျက်စီးယိုယွင်းခြင်း၊ ရေယိုစိမ့်ခြင်းနှင့် ကျောက်တုံးများ ပြိုကျခြင်းတို့ကြောင့် ရထားအမြန်နှုန်းကို တစ်နာရီလျှင် ၃၀ ကီလိုမီတာအထိ လျှော့ချမောင်းနှင်နေရသည်။ ပြုပြင်မွမ်းမံမှုအပြီးတွင် ရထားများကို တစ်နာရီလျှင် ၈၀ မှ ၁၂၀ ကီလိုမီတာအထိ မောင်းနှင်နိုင်ရန်နှင့် နောင်ဆယ်စုနှစ်များတွင် လျှပ်စစ်ရထားလိုင်းများ သွယ်တန်းနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ထားသည်။ စီမံကိန်းကို ၂၀၂၈ ခုနှစ်ကုန်ပိုင်းတွင် စတင်နိုင်ရန် မျှော်မှန်းထားသည်။

၉။ လာဟ်တီမြို့ရှိ ခြံတစ်ခုမှ အာဟာရချို့တဲ့နေသော နွားများကို ရဲတပ်ဖွဲ့က သိမ်းဆည်း၊ ဒေသခံနိုင်ငံရေးသမားက အာဏာပိုင်များကို သူခိုးဟု စွပ်စွဲ

လာဟ်တီ (Marjo Pirilä / Yle) လာဟ်တီမြို့ Koiskala အိမ်ရာခြံဝန်းအတွင်းရှိ အာဟာရချို့တဲ့ပြီး အမွေးအမှင်များ ကျွတ်နေသည့် နွားသိုးငယ် ၂၃ ကောင်ကို တိရစ္ဆာန်စောင့်ရှောက်ရေး အာဏာပိုင်များနှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်များက လာရောက်သိမ်းဆည်းခဲ့မှုကြောင့် ခြံပိုင်ရှင်ဖြစ်သူ ဒေသခံနိုင်ငံရေးသမား ပေါင်လီနာ ပါလို (Pauliina Palo) နှင့် အာဏာပိုင်များအကြား အငြင်းပွားမှု ပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။

တိရစ္ဆာန်ဆေးကုဆရာဝန်များ၏ စစ်ဆေးချက်အရ အဆိုပါ နွားများသည် ငတ်မွတ်နေပြီး ကြွက်သားထု ထွက်ရှိမှု နည်းပါးကာ ကျွေးမွေးထားသော အစာအချို့မှာလည်း မှိုတက်နေကြောင်း တွေ့ရှိရသဖြင့် တိရစ္ဆာန်စောင့်ရှောက်ရေးဥပဒေ ပုဒ်မ ၉၈ အရ အခြားနေရာသို့ လွှဲပြောင်းရောင်းချရန် သိမ်းဆည်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ သို့သော် ခြံပိုင်ရှင် ပါလို က အာဏာပိုင်များသည် ဖင်လန်နိုင်ငံအတွင်းရှိ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး လုပ်ငန်းများကို ဖျက်ဆီးလိုသည့် အယူဝါဒရှိပြီး မတရားလုပ်ဆောင်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း မီဒီယာများကို ခေါ်ယူကာ စွပ်စွဲပြောဆိုခဲ့သည်။ အဆိုပါ နိုင်ငံရေးသမား ပါလို သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်ကလည်း တိရစ္ဆာန်ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုဖြင့် ပြစ်ဒဏ်စီရင်ခြင်း ခံခဲ့ရဖူးသူ ဖြစ်သည်။

၁၀။ နည်းပညာအခြေပြု အွန်လိုင်းဘဏ် (Neobanks) များတွင် တရားမဝင် စီးပွားရေးလုပ်ကိုင်သူများနှင့် ရာဇဝတ်မှု ကျူးလွန်သူများ ပိုမိုများပြားလာ

ဟယ်လ်စင်ကီ (Ville Lappalainen / Yle) ဖင်လန်နိုင်ငံတွင် ရုံးခွဲမရှိဘဲ ဒစ်ဂျစ်တယ်စနစ်ဖြင့်သာ လည်ပတ်သည့် နိုင်ငံခြားအခြေစိုက် အွန်လိုင်းဘဏ် (Neobanks) များ၏ သုံးစွဲသူအရေအတွက်သည် လေးနှစ်အတွင်း ၆ ဆခန့် မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး၊ ယင်းနှင့်အတူ တရားမဝင် မှောင်ခိုစီးပွားရေး (Grey Economy) နှင့် ဆက်နွှယ်သူများပြားလာကြောင်း ဖင်လန်အခွန်ဦးစီးဌာနက သတိပေးချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။

အဆိုပါဘဏ်များ (ဥပမာ-ဥရောပတွင် အလျင်အမြန်ဆုံး ကြီးထွားလာနေသည့် လစ်သူယေးနီးယား ဘဏ်လုပ်ငန်းလိုင်စင်ရ Revolut ဘဏ် ကဲ့သို့သော ဘဏ်များ) သည် အကောင့်ဖွင့်ရာတွင် လူကိုယ်တိုင် ပြစရာမလိုဘဲ အွန်လိုင်းမှသာ လုပ်ဆောင်ရသဖြင့် မမှန်ကန်သော အထောက်အထားများနှင့် စာရွက်စာတမ်းအတုများ အသုံးပြုကာ ငွေကြေးခဝါချခြင်း၊ အခွန်ရှောင်ခြင်းနှင့် ခိုးရာပါငွေများကို ခရစ်ပတိုကာရန်စီ (Cryptocurrency) သို့ လွယ်ကူစွာ ပြောင်းလဲခြင်းများ ပြုလုပ်ရန် ရာဇဝတ်ကောင်များ၏ အသုံးချခြင်းကို ခံနေရသည်။ စစ်တမ်းများအရ လူကြိုက်များသော Neobank တစ်ခု၏ သုံးစွဲသူ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သည် မှောင်ခိုစီးပွားရေးနှင့် ဆက်နွှယ်နေကြောင်း တွေ့ရှိရသဖြင့် အာဏာပိုင်များအနေဖြင့် ပိုမိုထိရောက်သော စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးရေး ကိရိယာများ လိုအပ်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တောင်းဆိုထားသည်။