**၂၂.၀၅.၂၀၂၆ ** ဖင်လန်သတင်းစာများ၏ ခေါင်းစီးသတင်းများ

ဖင်လန်နိုင်ငံထုတ် သတင်းစာများမှ ယနေ့သောကြာနေ့၏ ထူးခြားထူးခြားသော သတင်းအချက်အလက်များကို မြန်မာဘာသာဖြင့် အကျဉ်းချုပ် ပြန်လည်ဖော်ပြပေးလိုက်ပါသည်။

၁။ ဒရုန်းသတိပေးချက် သင်ခန်းစာနှင့် နိုင်ငံတော်အဆင့် ပြင်ဆင်မှုများ

ပြီးခဲ့သည့် သောကြာနေ့ (မေလ ၁၅ ရက်) နံနက်အစောပိုင်းက ဖင်လန်နိုင်ငံ၏ လူဦးရေအထူထပ်ဆုံး Uusimaa ဒေသသို့ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ဒရုန်းများ ဦးတည်လာနေသည်ဟူသော သံသယဖြင့် အရေးပေါ် သတိပေးချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့သော်လည်း အစိုးရထိပ်ပိုင်း တာဝန်ရှိသူအချို့ အပါအဝင် ပြည်သူအများအပြား ထိုသတိပေးချက်ကို မရရှိခဲ့ကြပေ။ ဖင်လန်နိုင်ငံတွင် ဖုန်းများသို့ တိုက်ရိုက်ပေးပို့သည့် အရေးပေါ်စနစ် မရှိခြင်းနှင့် "112 Suomi" အက်ပလီကေးရှင်း ဆာဗာကျသွားခြင်းတို့ကြောင့် ပြဿနာဖြစ်ပွားခဲ့ရသည်။

ထို့ကြောင့် ဝန်ကြီးချုပ် Petteri Orpo က အရေးပေါ်အခြေအနေများတွင် ပြည်သူများ မည်သို့တုံ့ပြန်ရမည်ကို သိရှိရန် လိုအပ်ကြောင်းနှင့် လာမည့်တနင်္လာနေ့တွင် အစိုးရနှင့် ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့များ တွေ့ဆုံကာ အနာဂတ်အတွက် ပိုမိုကောင်းမွန်သော ပြင်ဆင်မှုများ ပြုလုပ်သွားမည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ရုရှား-ယူကရိန်းစစ်ပွဲကြောင့် ဖင်လန်သည် ယခင်ကဲ့သို့ 'ငြိမ်းချမ်းရေးအပြည့်' ရှိသည့် အခြေအနေတွင် မရှိတော့သဖြင့် တစ်ဦးချင်းစီ၏ ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်ရည်စွမ်းအားကို မြှင့်တင်ရန် လိုအပ်ကြောင်း ၎င်းက ထောက်ပြခဲ့သည်။

၂။ ဖင်လန်နိုင်ငံ၏ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူဦးရေ ‘ရုတ်တရက် ရပ်တန့်သွားခြင်း’

Helsingin Sanomat သတင်းစာ၏ ဖော်ပြချက်အရ ဖင်လန်နိုင်ငံတွင် ပြီးခဲ့သည့် မတ်လနှင့် ဧပြီလများ၌ နိုင်ငံတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာသူထက် ပြည်ပသို့ ထွက်ခွာသွားသူဦးရေက ၃၀၀ ခန့် ပိုမိုများပြားခဲ့ပြီး Net Immigration (အသားတင် ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်မှု) မှာ နှစ်လဆက်တိုက် အနှုတ်လက္ခဏာ ပြလျက်ရှိသည်။ ယခုကဲ့သို့ အခြေအနေမျိုး နှစ်လဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ခြင်းမှာ ၁၉၉၈ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း ပထမဆုံးအကြိမ် ဖြစ်သည်။

သို့သော် ယခုအခြေအနေသည် ဖင်လန်နှင့် အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံတို့အကြား ချုပ်ဆိုခဲ့သည့် သဘောတူညီချက်အသစ်ကြောင့် အဓိက ဖြစ်ပွားရခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုသဘောတူညီချက်အရ လူတစ်ဦးသည် နိုင်ငံတစ်ခုတည်းတွင်သာ အမြဲတမ်းနေထိုင်သူအဖြစ် စာရင်းသွင်းနိုင်သဖြင့် နိုင်ငံနှစ်ခုလုံးတွင် လိပ်စာရှိပြီး အက်စတိုးနီးယားတွင် အမှန်တကယ်နေထိုင်သူများကို ဖင်လန်မှ ထွက်ခွာသွားသူများအဖြစ် စာရင်းသွင်းလိုက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ယူကရိန်းစစ်ရှောင်များနှင့် အခြားရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူ ဦးရေသည်လည်း ၂၀၂၄ နှင့် ၂၀၂၅ ခုနှစ်များတွင် သိသိသာသာ လျော့နည်းသွားခဲ့သည်။

၃။ သင် ပေါင်မုန့်တွေ အစားလွန်နေပြီလား။

Ilta-Sanomat သတင်းစာက ပေါင်မုန့်စားခြင်းသည် ကျန်းမာရေးနှင့် ညီညွတ်ခြင်း ရှိ၊ မရှိကို အာဟာရပညာရှင် Ilana Stolberg အား မေးမြန်းခဲ့သည်။ ၎င်း၏အဆိုအရ မျှတသော စားသောက်မှုပုံစံရှိလျှင် ပေါင်မုန့်ကို ပုံမှန်စားသုံးနိုင်ပြီး တစ်နေ့လျှင် ကောက်နှံတစ်ခုလုံး (Whole grain) ပါဝင်သော အစားအစာ ၉၀ ဂရမ်ခန့် (ပေါင်မုန့် ၃ ချပ်၊ ဆန်ပြုတ် သို့မဟုတ် ဂျုံကြမ်းတစ်ခွက်ခန့်) စားသုံးရန် လမ်းညွှန်ထားသည်။

ပေါင်မုန့်စားရာတွင် အရေးကြီးဆုံးမှာ အပေါ်မှ ညှပ်စားသည့် အသား၊ ဒိန်ခဲ (Toppings) များဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့တွင် အဆီ၊ ဆားနှင့် ကယ်လိုရီများ အလွန်များပြားနိုင်သဖြင့် ကြက်ဆင်သားလွှာ၊ အဆီနည်းဒိန်ခဲ သို့မဟုတ် တိုဖူးကဲ့သို့ ကျန်းမာရေးနှင့် ညီညွတ်သည်များကို ရွေးချယ်သင့်သည်။ ပေါင်မုန့်ဝယ်ယူရာတွင် ပေါင်မုန့် ၁၀၀ ဂရမ်၌ အမျှင်ဓာတ် (Fibre) အနည်းဆုံး ၆ ဂရမ် ပါဝင်ပြီး၊ ဆားဓာတ် ၁ ဂရမ်ထက်မပိုသော ပေါင်မုန့်မျိုးကို ရွေးချယ်ရန် ၎င်းက အကြံပြုထားသည်။

၄။ ဖင်လန်အမျိုးသမီးများအကြား သေကြောင်းကြံစည်မှု မြင့်တက်လာခြင်း

၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်များအတွင်း ဖင်လန်နိုင်ငံတွင် အမျိုးသမီးများ သေကြောင်းကြံစည်မှုနှုန်း ကျဆင်းခဲ့သော်လည်း ၂၀၂၀-၂၀၂၄ ခုနှစ် အချက်အလက်များအရ ထိုလမ်းကြောင်းမှာ ပြန်လည်မြင့်တက်လာသည့် လက္ခဏာပြနေသည်။ အမျိုးသားများ၏ စောစီးစွာ သေဆုံးမှုနှုန်းမှာ အမျိုးသမီးများထက် ၂.၃ ဆ ပိုမိုမြင့်မားနေသေးသော်လည်း အမျိုးသမီးများအကြား စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဆင်းရဲဒုက္ခများ ပိုမိုနက်ရှိုင်းလာနေသည်ကို ကျွမ်းကျင်သူများက စိုးရိမ်နေကြသည်။ ဖင်လန်တွင် အရက်၊ မူးယစ်ဆေးနှင့် သေကြောင်းကြံစည်မှုတို့ကို 'မျှော်လင့်ချက်မဲ့ခြင်း၏ တြိဂံ' (Triangle of despair) ဟု တင်စားကြပြီး အရက်ကြောင့် သေဆုံးရခြင်းမှာ ကာကွယ်၍ရသော စောစီးစွာ သေဆုံးမှုများအနက် အကြီးမားဆုံး အကြောင်းရင်း ဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည်။

၅။ လူငယ်များအတွက် ဆိုရှယ်မီဒီယာ ပိတ်ပင်မည့် အစီအစဉ်အပေါ် ဝေဖန်မှုများ

ဖင်လန်အစိုးရသည် အသက် ၁၅ နှစ် သို့မဟုတ် ၁၆ နှစ်အောက် လူငယ်များကို ဆိုရှယ်မီဒီယာအသုံးပြုမှု ပိတ်ပင်ရန် စဉ်းစားနေခြင်းအပေါ် ဖင်လန်အမျိုးသားလူငယ်ကောင်စီနှင့် လူငယ်သုတေသီများက ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဝေဖန်လိုက်သည်။ ဆိုရှယ်မီဒီယာကို ပိတ်ပင်ခြင်းထက် အွန်လိုင်းပလတ်ဖောင်းများကိုသာ စနစ်တကျ ထိန်းကျောင်းကွပ်ကဲသင့်ကြောင်း ၎င်းတို့က ထောက်ပြသည်။

ဆိုရှယ်မီဒီယာသည် အထူးသဖြင့် ဆိုင်ရာလူနည်းစုအဖွဲ့အစည်းများ (ဥပမာ- LGBT+ အဖွဲ့ဝင်များ) နှင့် လူဦးရေနည်းသော အရပ်ဒေသရှိ လူငယ်များအတွက် အချင်းချင်း ချိတ်ဆက်ကူညီရန် အလွန်အရေးကြီးကြောင်း၊ ထို့အပြင် လူငယ်များအား အွန်လိုင်းမှ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကူအညီပေးနေသည့် "Sekasin" ကဲ့သို့ ပလတ်ဖောင်းများ၏ လုပ်ငန်းများကိုပါ ထိခိုက်စေနိုင်ကြောင်း သတိပေးထားသည်။ အလားတူ ပိတ်ပင်မှုမျိုး ပြုလုပ်ခဲ့သည့် ဩစတြေးလျနိုင်ငံတွင်လည်း အသုံးပြုသူ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ လျော့ကျသွားပြီး ပိတ်ပင်မှုကို အလွယ်တကူ ကျော်ဖြတ်နိုင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။

၆။ ကျောင်းပိတ်ရက် ရှည်ကို တိုစေပြီး ကျောင်းပြန်တက်မည့်ရက် ရွှေ့ဆိုင်းရန် အဆိုပြုချက်

ဖင်လန်ပညာရေးဝန်ကြီးဌာနသည် နွေရာသီကျောင်းပိတ်ရက်ကို အနည်းဆုံး ၉ ပတ်အထိ တိုတောင်းစေရန်နှင့် ကျောင်းပိတ်ရက် စတင်မည့်ရက်ကို မေလကုန်အစား ဇွန်လလယ်သို့ ရွှေ့ဆိုင်းရန် အဆိုပြုထားသည်။ ထို့အပြင် ရှည်လျားသော နွေဦးစာသင်ကာလအတွင်း ကျောင်းသားများ အနားယူနိုင်ရန် ဧပြီလကုန်တွင် တစ်ပတ်ကြာ ကျောင်းပိတ်ရက်အသစ်တစ်ခု ထည့်သွင်းရန်လည်း အဆိုပြုထားသည်။ ဤပြောင်းလဲမှုသည် တစ်နှစ်လျှင် ကျောင်းတက်ရက် ၁၉၀ ရက်အပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိမည်မဟုတ်ပေ။ တိုးတက်မှုများမှာ အစိုးရညွန့်ပေါင်းအဖွဲ့အတွင်း သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေသဖြင့် အစောဆုံး ၂၀၂၈ ခုနှစ် (နောက်အစိုးရသက်တမ်း) မှသာ အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ဖွယ် ရှိသည်။

၇။ ဆွီဒင်နိုင်ငံတွင် စက္ကန့်ပိုင်းအတွင်း ဖုန်းများသို့ အရေးပေါ်သတိပေးချက် ပို့နိုင်သည့် စနစ်သစ် မိတ်ဆက်

ဆွီဒင်နိုင်ငံသည် "SE Alert" ဟုခေါ်သော အရေးပေါ် သတိပေးစနစ်သစ်ကို ယခုနှစ်နွေရာသီမှစတင်၍ တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် အသုံးပြုတော့မည် ဖြစ်သည်။ ဤစနစ်သည် Cell Broadcast နည်းပညာကို အသုံးပြုထားသဖြင့် အက်ပလီကေးရှင်း ဒေါင်းလုဒ်လုပ်ရန် သို့မဟုတ် ဖုန်းနံပါတ် စာရင်းသွင်းရန်မလိုဘဲ အန္တရာယ်ရှိဇုန်အတွင်းရှိ စမတ်ဖုန်းများအားလုံးထံသို့ စက္ကန့်ပိုင်းအတွင်း သတိပေးချက်နှင့် တုန်ခါမှု အလိုအလျောက် ရောက်ရှိမည်ဖြစ်သည်။ ဖင်လန်နိုင်ငံသည်လည်း မေလအတွင်း ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော ဒရုန်းခြိမ်းခြောက်မှု သတိပေးချက် အဆင်မပြေမှုများကြောင့် ယခုကဲ့သို့ စနစ်မျိုးကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်ကုန်တွင် အပြီးသတ် အကောင်အထည်ဖော်ရန် တွန်းအားပေးလျက်ရှိသည်။

၈။ ဟယ်လ်စင်ကီတွင် ရထားသစ်များ ဝယ်ယူမှုစရိတ် ယူရို ၆၁ သန်းကျော် မြင့်တက်လာခြင်း

ဟယ်လ်စင်ကီမြို့ပြ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလုပ်ငန်း (Kaupunkiliikenne) ၏ ရထားသစ် ၆၃ စင်း ဝယ်ယူမည့် စီမံကိန်းတွင် ရုရှား-ယူကရိန်းစစ်ပွဲကြောင့် ကုန်ကြမ်းနှင့် ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေး စရိတ်များ မြင့်တက်လာခြင်းကြောင့် စုစုပေါင်းကုန်ကျစရိတ်မှာ ယူရို ၂၇၁ သန်းမှ ၃၃၂ သန်းအထိ (၆၁ သန်းခန့်) မြင့်တက်သွားခဲ့သည်။ ဤတိုးမြှင့်မှုကို နိုင်ငံရေးသမားများ၏ အတည်ပြုချက် ရယူရမည်ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် တင်ဒါပြိုင်ပွဲတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့သော Škoda Transtech ကုမ္ပဏီက တင်ဒါရလဒ်ကို တရားရုံးတွင် ဆက်လက်အယူခံဝင် တရားစွဲဆိုထားသဖြင့် စီမံကိန်း ကြန့်ကြာမှုများ ရှိနေသော်လည်း လာမည့် ဆယ်စုနှစ်သစ်တွင် ရထားလမ်းသစ်များ ပြီးစီးတော့မည်ဖြစ်ရာ ရထားပြတ်လပ်မှု မရှိစေရန် ယခုဝယ်ယူမှုကို မဖြစ်မနေ ပြုလုပ်ရမည်ဖြစ်ကြောင်း တာဝန်ရှိသူများက ပြောကြားခဲ့သည်။

၉။ ဟယ်လ်စင်ကီတွင် ရုပ်ကြွင်းလောင်စာ (Fossil Fuel) ကြော်ငြာများ ပိတ်ပင်ရန် ပြင်ဆင်ခြင်း

ဟယ်လ်စင်ကီမြို့တော်ကောင်စီသည် လေကြောင်းလိုင်းများ၊ သင်္ဘောလိုင်းများနှင့် ဓာတ်ဆီ/ဒီဇယ်သုံး မော်တော်ကားများ၏ ကြော်ငြာများကို မြို့ပိုင် ကြော်ငြာနေရာများတွင် ပိတ်ပင်ရန် စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်နေပြီး၊ မြို့တော်ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး ကော်မတီက ယင်းကို အတည်ပြုရန် ထောက်ခံထားသည်။ သို့သော် မြို့တော်အနေဖြင့် ပုဂ္ဂလိကပိုင် နေရာများရှိ ကြော်ငြာများကို ဝင်ရောက်စွက်ဖက်နိုင်မည် မဟုတ်ပေ။ ဤပိတ်ပင်မှုကြောင့် မြို့တော်အတွက် ရရှိမည့် ကြော်ငြာဝင်ငွေ ယူရိုသန်း ၁၀၀ ထဲမှ အချို့တစ်ဝက် ဆုံးရှုံးနိုင်ခြေရှိသဖြင့် ကန့်ကွက်မှုအချို့ ရှိနေသလို၊ စျေးကွက်ရှာဖွေရေး ပါမောက္ခတစ်ဦးကလည်း ယခုကဲ့သို့ ကြော်ငြာပိတ်ပင်ခြင်းသည် လက်တွေ့ထက် နိုင်ငံရေးပြဇာတ်ဆန်ပြီး ထိရောက်မှုနည်းကာ အခွန်တိုးကောက်ခြင်းကသာ ပိုမိုထိရောက်လိမ့်မည်ဟု ဝေဖန်ထားသည်။