Tax Card (အခွန်ကတ်) နှင့် Tax Refund အကြောင်း သိကောင်းစရာ

ဖင်လန်နိုင်ငံမှာ အလုပ်စလုပ်ပြီဆိုတာနဲ့ အပြောအများဆုံး စကားလုံးက "Tax" (အခွန်) ပါပဲ။ အခွန်စနစ်ကို သေချာနားမလည်ရင် လက်ထဲပိုက်ဆံမကျန်တာမျိုး ဒါမှမဟုတ် နောက်နှစ်ကျမှ အစိုးရကို ငွေထောင်ချီ ပြန်လျော်ရတာမျိုး (Back Tax) ကြုံရနိုင်ပါတယ်။ 

၁။ Verokortti (Tax Card) ဆိုတာ ဘာလဲ?

ဖင်လန်မှာ အလုပ်လုပ်ရင် Tax Card ရှိဖို့ မဖြစ်မနေ လိုအပ်ပါတယ်။ Tax Card ဆိုတာ "ငါ့လစာထဲကနေ အခွန် ဘယ်နှရာခိုင်နှုန်း (%) ဖြတ်ပါ" လို့ အစိုးရကို ပြောတဲ့ကတ် ဖြစ်ပါတယ်။ Tax Card လျှောက်တဲ့အခါ တစ်နှစ်စာ ဝင်ငွေခန့်မှန်းခြေ (ဥပမာ - ၂၀,၀၀၀ သို့မဟုတ် ၂၅,၀၀၀ ယူရို) ကို သတ်မှတ်ပေးရပါတယ်။ 

မင်းသတ်မှတ်ထားလိုက်တဲ့ ဝင်ငွေအပေါ် မူတည်ပြီး အခွန်ဖြတ်တောက်မယ့်နှုန်း (Tax Percentage) ကွာခြားသွားမှာပါ။ သတိပြုရန်: သင်က အခွန်ကတ် မပြရင် အလုပ်ရှင်က သင့်လစာရဲ့ ၆၀% ကို အလိုအလျောက် ဖြတ်တောက်သွားပါလိမ့်မယ်။ 

၂။ ဝင်ငွေနည်းနည်းပြပြီး အခွန်ရှောင်ရင် ဘာဖြစ်မလဲ?

အချို့က အခွန်သက်သာချင်ဇောနဲ့ တစ်နှစ်ဝင်ငွေကို အမှန်ထက် နည်းနည်းပဲ ပြထားတတ်ကြပါတယ်။ (ဥပမာ - ၁၀,၀၀၀ ယူရိုအောက်ပြထားရင် အခွန် 0% ဖြစ်နေတတ်ပါတယ်)။ ဒါဟာ သတင်းကောင်းမဟုတ်ဘဲ အလွန်အန္တရာယ်ရှိပါတယ်။ 

တကယ်တမ်း တစ်နှစ်ကုန်လို့ သင့်ဝင်ငွေက သတ်မှတ်ချက်ထက် ကျော်သွားရင် အစိုးရက နောက်နှစ်မှာJäännösvero (Back Tax) ဆိုပြီး သင်ဆောင်ဖို့ကျန်ခဲ့တဲ့ အခွန်တွေကို အတိုးနဲ့တကွ တစ်လုံးတစ်ခဲတည်း ပြန်တောင်းပါလိမ့်မယ်။ 

ပိုက်ဆံပြန်ရမယ့်အစား ပြန်လျော်ရတာမျိုး မဖြစ်အောင် Tax Card ကို အမြဲ Update လုပ်ထားပါ။ အကြံပြုချက်: ဝင်ငွေကို အမှန်ထက် နည်းနည်းလေး ပိုပြထားတာက ပိုစိတ်ချရပါတယ်။ ဥပမာ - တစ်လ ၁,၆၀၀ ရရင် တစ်နှစ်စာက ၁၉,၂၀၀ ရှိပါမယ်။ 

Tax Card မှာ ၂၀,၀၀၀ သို့မဟုတ် ၂၁,၀၀၀ လို့ ပိုပြထားလိုက်ပါ။ ပုံမှန်လေး အဖြတ်ခံရခြင်းဖြင့် နှစ်ကုန်မှာ ၄၀% ကျော် အဖြတ်ခံရမယ့် ဘေးက ကင်းဝေးပါမယ်။ အကယ်၍ ပိုပေးထားမိရင်လည်း နောက်နှစ်မှာ Tax Refund အနေနဲ့ အစိုးရဆီက ပိုက်ဆံပြန်ရမှာပါ။ 

  ၃။ Tax Card က အလိုအလျောက် အသစ်ထွက်သလား?

ဖင်လန်မှာ Tax Card က နှစ်စဉ် ဇန်နဝါရီလကုန်မှာ သူ့အလိုအလျောက် (Automatically) အသစ်ထွက်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီကတ်က အခွန်ရုံး (Vero) က သင့်ရဲ့ ပြီးခဲ့တဲ့နှစ် ဝင်ငွေဟောင်းကို ကြည့်ပြီး ခန့်မှန်းထုတ်ပေးတာပါ။ 

သင့်ဝင်ငွေက အရင်နှစ်ကထက် ပိုလာမယ်ဆိုရင် အလိုအလျောက် ပြောင်းလဲသွားမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ 

 ဖင်လန်ရဲ့ အခွန်နှစ်ဟာ January 1 ကနေ December 31 အထိ ဖြစ်ပါတယ်။ 

သင်က ဝင်ငွေပိုရလာမယ့်သူဆိုရင်   OmaVero ထဲမှာ ကိုယ်တိုင်ဝင်ပြင်ပြီး Revised Tax Card (ပြင်ဆင်ပြီး အခွန်ကတ်) ကို အသစ်လျှောက်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်

OmaVero မှာ အဆင့်ဆင့် ပြင်ဆင်နည်း

• https://www.vero.fi/en/individuals/tax-cards-and-tax-returns/tax-card/omavero-how-to-order-a-tax-card-in-omavero/ကို Login ဝင်ပါ။ 
• "Tax cards and certificates" ကို နှိပ်ပါ။ 
• "Order a new tax card" ကို နှိပ်ပါ။ 
• ၂၀၂၆ အတွက် ခန့်မှန်းခြေဝင်ငွေ (Estimated Income) နေရာမှာ မိမိရရှိမယ့် ပမာဏကို ရိုက်ထည့်ပါ။
• ပြီးရင် နောက်ဆုံးအဆင့်အထိ သွားပြီး Submit နှိပ်ပါ။ 

နောက် ၁ ရက်၊ ၂ ရက်အတွင်း အခွန်ကတ်အသစ် (PDF) ထွက်လာပါလိမ့်မယ်။ 

အလုပ်ရှင်ဆီကိုလည်း Vero က Online ကနေ တိုက်ရိုက်ပို့ပေးတတ်ပေမဲ့ ကိုယ့်ဘက်ကလည်း အကြောင်းကြားပေးထားတာ အကောင်းဆုံးပါ။ နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ - လစာအပြည့်ရတာကို မမက်ပါနဲ့။ အခွန်ကို သင့်တင့်တဲ့ ရာခိုင်နှုန်းတစ်ခု (ဥပမာ - ၈% ကနေ ၁၂% ကြား) ပုံမှန်ဆောင်ထားတာက ဖင်လန်မှာ စိတ်အအေးရဆုံး နေထိုင်နည်းပါပဲ။ 

ဒါဆိုရင် အခွန်နုတ်ပယ်ခွင့် (Tax Deductions) အကြောင်းကို ဆက်ရှင်းပြပေးပါမယ်။ 

ဖင်လန်မှာ အခွန်ကို မှန်မှန်ကန်ကန်ဆောင်ရုံတင်မကဘဲ ကိုယ်သုံးစွဲလိုက်ရတဲ့ စရိတ်အချို့ကို ပြန်နုတ်ပေးဖို့ တောင်းဆိုနိုင်တဲ့ အခွင့်အရေးတွေ ရှိပါတယ်။ ဒါကို နားလည်ထားရင် သင်ပေးရမယ့် အခွန်နှုန်း (Tax %) သက်သာသွားပါလိမ့်မယ်။ 

အခွန်နုတ်ပယ်ခွင့် (Tax Deductions) ဆိုတာ ဘာလဲ?သင်ရတဲ့ ဝင်ငွေအားလုံးကို အစိုးရက အခွန်ကောက်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ အလုပ်လုပ်ဖို့အတွက် ကုန်ကျခဲ့တဲ့ စရိတ်တွေကို သင့်ဝင်ငွေထဲကနေ ပြန်နုတ်ပေးတာမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ 

အသုံးအများဆုံး နုတ်ပယ်ခွင့်တွေကတော့ Commuting Costs (အလုပ်သွားအလုပ်ပြန် ခရီးစရိတ်) အိမ်ကနေ အလုပ်ကို သွားရတဲ့ စရိတ်က တစ်နှစ်ကို ၇၅၀ ယူရို ထက် ကျော်ရင် ပိုတဲ့ပမာဏကို အခွန်နုတ်ပယ်ခွင့် တောင်းလို့ရပါတယ်။ (အများပြည်သူသုံး သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး စရိတ်ကို အခြေခံပြီး တွက်ချက်တာ ဖြစ်ပါတယ်)။ 

Work-Related Expenses (အလုပ်အတွက် ကုန်ကျစရိတ်): အလုပ်အတွက် လိုအပ်တဲ့ ပစ္စည်းကိရိယာတွေ ဝယ်ရတာ၊ အလုပ်ကိစ္စအတွက် ဖုန်းခ၊ အင်တာနက်ခ သုံးရတာမျိုးတွေ ပါဝင်ပါတယ်။ (ပုံမှန်အားဖြင့် အစိုးရက လူတိုင်းကို ၇၅၀ ယူရို အလိုအလျောက် နုတ်ပေးထားပြီးသားဖြစ်လို့ အဲဒီထက် ကျော်မှသာ ထည့်သွင်းလျှောက်ထားဖို့ လိုပါတယ်)။ 

Household Expenses (အိမ်တွင်းပြုပြင်စရိတ်): အိမ်မှာ အချောကိုင်တာ၊ ပြုပြင်တာ (သို့မဟုတ်) အိမ်သန့်ရှင်းရေး ဝန်ဆောင်မှု ငှားရမ်းခတွေအတွက် ပေးရတဲ့  "လုပ်အားခ" ရဲ့ ရာခိုင်နှုန်းအချို့ကို အခွန်ပြန်အမ်းငွေအဖြစ် တောင်းဆိုနိုင်ပါတယ်။ 

ဘယ်အချိန်မှာ လျှောက်ရမလဲ?

၁။ Tax Card လျှောက်စဉ်မှာတင် ကြိုထည့်ခြင်း: အပေါ်က စရိတ်တွေကို မှန်းပြီး Tax Card လျှောက်တဲ့အခါ တခါတည်း ထည့်သွင်းထားရင် သင့်ရဲ့ လစဉ်ဖြတ်တောက်မယ့် အခွန်နှုန်း (Tax %) က ချက်ချင်း လျော့ကျသွားပါလိမ့်မယ်။ 

၂။ Tax Return (Pre-completed Tax Return) ပြန်စစ်စဉ်: နှစ်စဉ် မတ်လ/ဧပြီလလောက်မှာ အစိုးရက သင့်ဆီ Tax Return စာရွက် ပို့ပေးပါတယ်။ အဲဒီအချိန်ကျမှလည်း စရိတ်တွေကို ပြန်ဖြည့်စွက်နိုင်ပါတယ်။

ဖင်လန်မှာ အလုပ်သွားအလုပ်ပြန်စရိတ် (Commuting Costs) ကို အခွန်နုတ်ပယ်ခွင့်တွက်ချက်ပုံက စိတ်ဝင်စားဖို့ကောင်းပါတယ်။ အဓိကမှတ်ထားရမှာက အစိုးရက ပထမ ၇၅၀ ယူရို (Deductible/Threshold) ကိုတော့ ကိုယ့်ဘာသာကိုယ် အိတ်စိုက်ရမယ်လို့ သတ်မှတ်ထားတာပါ။ အဲဒီထက်ကျော်တဲ့ ပမာဏကိုပဲ အခွန်လျှော့ပေးတာဖြစ်ပါတယ်။ 

ဥပမာလေးနဲ့ တွက်ပြပေးပါမယ်။ ဥပမာ - ဘတ်စ်ကား/ရထား (Public Transport) ဖြင့် သွားခြင်း

သင်က တစ်လကို HSL လစဉ်ကတ် (Travel Card) အတွက် ၇၀ ယူရို ပေးရတယ် ဆိုပါစို့။ 

၁။ တစ်နှစ်စာ စုစုပေါင်းစရိတ်:€70 ယူရို 11 လ (အားလပ်ရက်နုတ်ပြီး)} = 770 ယူရို}€

၂။ အစိုးရ သတ်မှတ်ချက် (Deductible):၇၅၀ ယူရို (ဒါက ကိုယ့်တာဝန်)

၃။ အခွန်နုတ်ပယ်ခွင့် ရမည့်ပမာဏ  €770 - 750 = 20€

(ဒီ ၂၀ ယူရိုကို ဝင်ငွေထဲကနေ နုတ်ပေးမှာဖြစ်လို့ အခွန် အနည်းငယ် သက်သာသွားပါမယ်)

ဥပမာ - ကားဖြင့်သွားခြင်း (Public Transport မရှိသောနေရာ/အချိန်)အကယ်၍ သင်နေတဲ့နေရာက ဘတ်စ်ကားမရှိလို့ (သို့မဟုတ်) အလုပ်ဆင်းချိန်က ဘတ်စ်ကားမရှိလို့ ကိုယ်ပိုင်ကားနဲ့ သွားရတယ်ဆိုရင် ၁ ကီလိုမီတာကို ၀.၃၀ ယူရို (၂၀၂၅-၂၀၂၆ နှုန်းထားခန့်မှန်းခြေ) နှုန်းနဲ့ တွက်လို့ရပါတယ်။ 

• တွက်နည်း:

  • အိမ်နဲ့အလုပ် အကွာအဝေး (အသွားအပြန်) = ၄၀ ကီလိုမီတာ

  • တစ်လ အလုပ်လုပ်ရက် = ၂၁ ရက်

  • တစ်နှစ် အလုပ်လုပ်သည့်လ = ၁၁ လ

  ၁။ တစ်နှစ်စာ စုစုပေါင်း ကီလိုမီတာ:

  $40 km  21 ရက် 11 လ = 9,240 km

  ၂။ ယူရိုဖြင့် တွက်ချက်ခြင်း:

  $9,240 km 0.30 ယူရို = 2,772 ယူရို

  ၃။ အခွန်နုတ်ပယ်ခွင့် ရမည့်ပမာဏ:

  $2,772 - 750 (နုတ်ရမည့်အပိုင်း) = 2,022 ယူရို

အရေးကြီးသောအချက်:ကားနဲ့သွားတဲ့စရိတ်ကို တောင်းဆိုချင်ရင် "ဘာကြောင့် ဘတ်စ်ကား/ရထား သုံးလို့မရတာလဲ" ဆိုတဲ့ အကြောင်းပြချက် ခိုင်လုံရပါမယ် (ဥပမာ - ကားနဲ့သွားရင် ဘတ်စ်ကားထက် ၂ နာရီကျော် ပိုမြန်တာမျိုး၊ အလုပ်က ညဉ့်နက်မှဆင်းတာမျိုး)။ 

ဘယ်လိုလျှောက်ရမလဲ?

သင်က တစ်နှစ်ကို ယူရို ၂,၀၀၀ ဖိုးလောက် အလုပ်သွားစရိတ် ကုန်မယ်ဆိုတာ သေချာရင်

OmaVero ထဲကိုဝင်ပါ။ သင့်ရဲ့ Tax Card ကို Update လုပ်ပါ။ "Travel Expenses" ဆိုတဲ့ နေရာမှာ အပေါ်က တွက်ချက်ထားတဲ့ စုစုပေါင်းပမာဏ (ဥပမာ - ၂,၇၇၂ ယူရို) ကို ရိုက်ထည့်ပါ။ ဒါဆိုရင် အခွန်ရုံးက သူ့ဘာသာသူ ၇၅၀ နုတ်ပြီး ကျန်တဲ့ပမာဏကို တွက်ချက်ကာ သင့်ရဲ့ လစဉ်အခွန်နှုန်း (Tax %) ကို ချက်ချင်း လျှော့ချပေးပါလိမ့်မယ်။ လက်ထဲကို လစာပိုဝင်လာမှာဖြစ်ပါတယ်။