ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကြောင့် ကျန်းမာရေးအပေါ် ဆိုးကျိုး မြင့်တက်လာ။

မကြာသေးမီက ထုတ်ပြန်လိုက်သည့် Lancet Countdown အစီရင်ခံစာသစ်အရ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကြောင့် ဥရောပတိုက်တွင် လူတို့၏ ကျန်းမာရေးအပေါ် ဆိုးကျိုးသက်ရောက်မှုများ သိသိသာသာ မြင့်တက်လာကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ အဆိုပါ အစီရင်ခံစာမှ အဓိကတွေ့ရှိချက်များကို မြန်မာဘာသာဖြင့် အနှစ်ချုပ် ပြန်လည်ဖော်ပြပေးလိုက်ပါသည်။

၁။ ဝတ်မှုန်ဓာတ်မတည့်မှု ပိုမိုစောစီးစွာ စတင်ခြင်း

ယခင် ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက လက်ရှိတွင် သစ်ပင်များ ပန်းပွင့်ချိန် ပိုမိုစောလာသဖြင့် Siitepöly (ဝတ်မှုန်) ကြောင့်ဖြစ်သော ဓာတ်မတည့်မှုဝေဒနာများကို လူများ ပိုမိုစောစီးစွာ ခံစားနေကြရသည်။

• စောစီးစွာစတင်ခြင်း: ဘုဇပတ်ပင် (Birch) နှင့် အယ်လ်ဒါပင် (Alder) တို့မှ ဝတ်မှုန်များ ထွက်ရှိချိန်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ် ၃၀ ကထက် ၁ ပတ်မှ ၂ ပတ်ခန့် ပိုမိုစောစီးလာသည်။

• ပြင်းထန်မှု: ဥရောပအရှေ့ပိုင်းနှင့် အနောက်မြောက်ပိုင်း ဒေသအချို့တွင် ဝတ်မှုန်ရာသီသည် ပိုမိုကြာရှည်လာပြီး ဝတ်မှုန်ထွက်နှုန်းလည်း ပိုမိုပြင်းထန်လာကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။

၂။ အပူချိန်မြင့်တက်မှုနှင့် သေဆုံးမှုနှုန်း

ကမ္ဘာကြီးပူနွေးလာမှုကြောင့် ဥရောပတိုက်တစ်ဝန်း အပူဒဏ်ကြောင့် သေဆုံးသူအရေအတွက် မြင့်တက်လာသည်။

• ကိန်းဂဏန်းများ: ၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်း ဥရောပတွင် အပူဒဏ်ကြောင့် လူပေါင်း ၆၃,၀၀၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့ရသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။

• အန္တရာယ်ရှိသောအုပ်စု: အပြင်ဘက်တွင် အလုပ်လုပ်ရသော ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်သားများနှင့် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်သားများသည် အပူဒဏ်အန္တရာယ်ကို အဆိုးရွားဆုံး ရင်ဆိုင်နေရသည်။ နေပူထဲတွင် ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုပြုလုပ်ရန် အန္တရာယ်ရှိသည့် အချိန်နာရီပေါင်းမှာ ၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များကထက် ၈၈ ရာခိုင်နှုန်း ထိ တိုးလာခဲ့သည်။

၃။ အပူပိုင်းဒေသ ကူးစက်ရောဂါများ ပျံ့နှံ့လာခြင်း

ယခင်က အပူပိုင်းဒေသများတွင်သာ အတွေ့ရများသော ရောဂါများသည် ယခုအခါ ဥရောပတွင် ပိုမိုလွယ်ကူစွာ ကူးစက်ပျံ့နှံ့လာနေသည်။

• သွေးလွန်တုပ်ကွေး (Dengue): ဗိုင်းရပ်စ်သယ်ဆောင်သည့် ခြင်များ (Aedes mosquitoes) ရှင်သန်နိုင်သော ဧရိယာ ကျယ်ပြန့်လာသဖြင့် သွေးလွန်တုပ်ကွေး ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေမှာ ယခင်ကထက် ၂၉၇ ရာခိုင်နှုန်း ထိ မြင့်တက်လာသည်။

• အခြားရောဂါများ: Chikungunya နှင့် Zika ဗိုင်းရပ်စ်များအပြင်၊ ယခုအခါ မြောက်ဥရောပဒေသများအထိ ငှက်ဖျားရောဂါ (Malaria) ကူးစက်နိုင်ခြေရှိသော ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေများ ဖြစ်ပေါ်လာနေသည်။

အစီရင်ခံစာ၏ အနှစ်ချုပ်: ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုသည် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကိုသာမက လူသားတို့၏ နေ့စဉ်ကျန်းမာရေး၊ အသက်အန္တရာယ်နှင့် ရောဂါကူးစက်မှုပုံစံများကိုပါ တိုက်ရိုက်ခြိမ်းခြောက်နေပြီဖြစ်ကြောင်း The Lancet ၏ ပညာရှင် ၆၅ ဦးက သတိပေးထားသည်။