**၁၅.၀၆.၂၀၂၆ ** ဖင်လန်သတင်းစာများ၏ ခေါင်းစီးသတင်းများ

 တနင်္လာနေ့ထုတ် သတင်းစာများ ကောက်နုတ်ချက်- အေးချမ်းမှုအတွက် ပေးရမည့်တန်ဖိုး၊ အားလပ်ရက် အကျပ်အတည်းနှင့် အသက် ၇၀ အထိ အလုပ်လုပ်ရမည့် အနာဂတ်

ဟယ်လ်စင်ကီ၊ ဇွန် ၁၅ (Yle)

၁။ တိတ်ဆိတ်အေးချမ်းမှုကို ငွေပေးဝယ်နေကြသည့် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသည်များ

ဖင်လန်နိုင်ငံရှိ ဆိုင်မာ (Saimaa) ရေကန်ကြီး၏ ကမ်းခြေဒေသများသည် ယခုအခါ အေးချမ်းတိတ်ဆိတ်မှုကို ရှာဖွေနေကြသည့် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသည်များအကြား ရေပန်းစားလျက်ရှိသည်။ ရူအိုကိုလာဟ်တီ (Ruokolahti) ဒေသသို့ လာရောက်ပြီး တစ်ပတ်တာ တိတ်ဆိတ်ခြင်းတရား ကျင့်ကြံမည့် အစီအစဉ်အတွက် နိုင်ငံတကာခရီးသည်များသည် ယူရို ၁,၀၀၀ ထက်မနည်း ပေးဆောင်နေကြရသည်။ ယင်းအစီအစဉ်အတွင်း လက်ကိုင်ဖုန်းများကို သိမ်းဆည်းထားခြင်း သို့မဟုတ် လေယာဉ်မုဒ် (Airplane mode) ပြောင်းထားကြရသည်။

ဦးနှောက်နှင့် အာရုံကြောသုတေသီ မိုနာ မွိုင်ဆာလာ (Mona Moisala) ၏ ပြောကြားချက်အရ တိတ်ဆိတ်စွာ နေထိုင်ခြင်းနှင့် တရားမှတ်ခြင်းတို့သည် အာရုံစူးစိုက်မှုနှင့် စိတ်ခံစားမှု ထိန်းချုပ်ခြင်းဆိုင်ရာ ဦးနှောက်အာရုံကြော ကွန်ရက်များကို ကောင်းမွန်စွာ ပြောင်းလဲပေးနိုင်ကြောင်း၊ အထူးသဖြင့် နည်းပညာပစ္စည်းများ စွဲလမ်းနေသူများအတွက် ယခုကဲ့သို့ အနားယူခြင်းမျိုးက ပိုမိုအကျိုးရှိကြောင်း သိရသည်။

၂။ ကျောင်းပိတ်ရက်ရှည်နှင့် အလုပ်လုပ်နေရသည့် မိဘများ၏ သောက

ဖင်လန်နိုင်ငံတွင် ကျောင်းမုဒ်ဦးရာသီပိတ်ရက်မှာ ၁၀ ပတ်အထိ ရှည်လျားသော်လည်း လုပ်ငန်းခွင်ဝင်နေကြသည့် မိဘများမှာမူ တစ်နှစ်လျှင် ၄ ပတ်ခန့်သာ နွေရာသီခွင့်ရရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် နွေရာသီကျောင်းပိတ်ရက်ကို ရွှေ့ဆိုင်းရန် အဆိုပြုချက်သည် မိဘများအတွက် အဆင်မပြေလှဘဲ ခွင့်ရက်နှင့် ကျောင်းပိတ်ရက် ကွာဟချက်ကြီးမားမှုက အဓိကပြဿနာဖြစ်နေသည်။

မိဘများသည် ကလေးများအတွက် နွေရာသီစခန်းသွင်း လေ့ကျင့်ရေးအစီအစဉ် (Summer Camps) များသို့ ပို့ဆောင်ရန် ကြိုးပမ်းကြသော်လည်း နေရာရရှိရန် အလွန်ရုန်းကန်နေရသည်။ နာမည်ကြီး အစီအစဉ်အချို့မှာ မှတ်ပုံတင်စတင်ဖွင့်လှစ်ပြီး တစ်မိနစ်အတွင်း နေရာအပြည့်အစုံ ဘွတ်ကင်ပြည့်သွားလေ့ရှိကြောင်း သိရသည်။

၃။ အသက် ၇၀ ရောက်မှ အငြိမ်းစားယူရမည့် ဖင်လန်နိုင်ငံသားများ

ဖင်လန်နိုင်ငံ၏ ပင်စင်စနစ်သည် သက်တမ်းတိုးမြှင့်မှုများကြောင့် အငြိမ်းစားယူရမည့် အသက်အရွယ် တဖြည်းဖြည်း မြင့်တက်လာလျက်ရှိသည်။ ၁၉၅၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း မွေးဖွားသူများအလိုက် အငြိမ်းစားယူရမည့် အသက်အရွယ်မှာ တဖြည်းဖြည်း တိုးလာနေပြီး ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားသူများအတွက် အသက် ၆၅ နှစ် ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။

၁၉၈၅ ခုနှစ် မွေးဖွားသူများအတွက် ၆၇ နှစ်ဝန်းကျင်၊ ၂၀၁၀ ခုနှစ် မွေးဖွားသူများအတွက် ၆၉ နှစ်ဝန်းကျင် ဖြစ်လာမည်ဖြစ်ပြီး၊ မနှစ်က မွေးဖွားခဲ့သည့် ကလေးငယ်များသည် ဖင်လန်သမိုင်းတွင် အသက် ၇၀ ရောက်မှ ပင်စင်စားခွင့်ရမည့် ပထမဆုံး အုပ်စုဖြစ်လာတော့မည်ဖြစ်သည်။ ယင်းမှာ လူသားတို့၏ ပျမ်းမျှသက်တမ်း ရှည်ကြာလာမှုကြောင့်ဖြစ်ပြီး ဖင်လန်နိုင်ငံသားတို့၏ ပျမ်းမျှသက်တမ်းမှာ ၂၁၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် အသက် ၉၂ နှစ်ထက် ကျော်လွန်လာမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။

အမေရိကန်-အီရန် ယာယီငြိမ်းချမ်းရေး သဘောတူညီချက်အပေါ် ဖင်လန်သမ္မတနှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ကြိုဆို

ဟယ်လ်စင်ကီ၊ ဇွန် ၁၅ (Yle)

အမေရိကန်နှင့် အီရန်နိုင်ငံတို့အကြား လေးလနီးပါးကြာ ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပဋိပက္ခများကို အဆုံးသတ်ရန် တနင်္ဂနွေနေ့က ရရှိခဲ့သည့် ယာယီငြိမ်းချမ်းရေး သဘောတူညီချက်အပေါ် ဖင်လန်သမ္မတ အလက်ဇန္ဒား စတပ်ဘ် (Alexander Stubb) က လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ ကြိုဆိုလိုက်သည်။

အဆိုပါ သဘောတူညီချက်တွင် အမေရိကန်က အီရန်ဆိပ်ကမ်းများကို ပိတ်ဆို့ထားမှုအား ရုပ်သိမ်းရန်နှင့် ကမ္ဘာ့ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးတွင် အချက်အချာကျသည့် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား (Strait of Hormuz) ကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးရန် ပါဝင်သည်။ သမ္မတ စတပ်ဘ်က ၎င်း၏ လူမှုကွန်ရက်စာမျက်နှာမှတစ်ဆင့် ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးခဲ့ကြသည့် ပါကစ္စတန်၊ ကာတာနှင့် အခြားနိုင်ငံများကို ချီးကျူးစကားဆိုခဲ့ပြီး ယခုအခွင့်အရေးကို အသုံးချကာ နိုင်ငံတကာဥပဒေနှင့်အညီ ရေရှည်တည်တံ့မည့် ငြိမ်းချမ်းရေးကို ဖော်ဆောင်ကြရန် တိုက်တွန်းထားသည်။

ဖင်လန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အီလီနာ ဗာလ်တိုနင် (Elina Valtonen) ကလည်း အဆိုပါ သဘောတူညီချက်ကို ကြိုဆိုခဲ့ပြီး ယခုအပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးမှတစ်ဆင့် အမြဲတမ်းငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ဆွေးနွေးနိုင်ကြလိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို အမြဲတမ်းဖွင့်လှစ်ထားနိုင်ရန် အရေးကြီးကြောင်းနှင့် ဖင်လန်နိုင်ငံအနေဖြင့် နောင်တွင် ရေလက်ကြား မိုင်းရှင်းလင်းရေး လုပ်ငန်းစဉ်များ၌ ပါဝင်ကူညီရန် အဆင်သင့်ရှိသော်လည်း လာမည့်ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ်အတွင်း ချက်ချင်း ဆုံးဖြတ်ချက်ချရန်မှာမူ မဖြစ်နိုင်သေးကြောင်း လူဇင်ဘတ်မြို့ရှိ အီးယူနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ အစည်းအဝေးတွင် ပြောကြားခဲ့သည်။

နွားနို့ထုတ်လုပ်မှုမှ ထွက်ရှိသည့် ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့အပေါ် သုတေသနအသစ် ထွက်ပေါ်

ဟယ်လ်စင်ကီ၊ ဇွန် ၁၂ (Yle)

ဖင်လန် သဘာဝအရင်းအမြစ်တောင်သူသုတေသနဌာန (Luke) ၏ လေ့လာမှုအသစ်အရ ဖင်လန်နိုင်ငံ၏ နွားနို့ထုတ်လုပ်မှုမှ ထွက်ရှိသည့် ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့ ပမာဏသည် ယခင်က ထင်မှတ်ထားခဲ့သည်ထက် ထက်ဝက်ခန့် ပိုမိုနည်းပါးနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ယင်းတွက်ချက်မှုအသစ်သည် လေထုထဲတွင် မီသိန်း (Methane) ဓာတ်ငွေ့ ပျက်ပြယ်သွားသည့် သက်တမ်းတိုကာလကိုပါ ထည့်သွင်းတွက်ချက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။

သို့သော်လည်း ဟယ်လ်စင်ကီတက္ကသိုလ်မှ မြေဆီလွှာနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ပါမောက္ခ မာရီ ပီလာတီး (Mari Pihlatie) က ယခုသုတေသနတစ်ခုတည်းအပေါ် အခြေခံပြီး စားသုံးသူများအနေဖြင့် နွားနို့ကို စိတ်အေးလက်အေး ဆက်လက်သောက်သုံးရန် ခွင့်ပြုချက်မရနိုင်ကြောင်း သတိပေးထားသည်။ "နွားနို့ထုတ်လုပ်မှုကနေ မီသိန်းဓာတ်ငွေ့တွေ ဆက်ထွက်နေတုန်းပဲဖြစ်ပြီး အဲဒီဓာတ်ငွေ့တွေက ကမ္ဘာ့လေထုကို ပူနွေးစေတာ အမှန်ပဲ" ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

ကျွမ်းကျင်သူများ၏ အဆိုအရ တွက်ချက်မှုပုံစံ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ ကမ္ဘာကြီးပူနွေးမှုကို လျှော့ချရန်အတွက် မီသိန်းဓာတ်ငွေ့ ထုတ်လွှတ်မှုကို အမြန်ဆုံး လျှော့ချရမည်ဖြစ်သည်။ ပါမောက္ခ ပီလာတီးက အပင်မှရသည့် နို့ (ဥပမာ- အုတ်ဂျုံနို့) နှင့် နွားနို့ကို တပြိုင်နက်တည်း အသေးစိတ် နှိုင်းယှဉ်လေ့လာမှုများ ပိုမိုလိုအပ်ကြောင်းနှင့် ရာသီဥတုအတွက် အပင်အခြေခံ အစားအစာများက ပိုမိုသင့်လျော်ကြောင်း ၎င်း၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအမြင်ကို ထည့်သွင်းပြောကြားခဲ့သည်။

ဖင်လန်နိုင်ငံ၏ လူမှုဖူလုံရေးအကျိုးခံစားခွင့် အသုံးစရိတ် ယူရို ၁၈ ဘီလီယံကျော်အထိ မြင့်တက်လာနိုင်

ဟယ်လ်စင်ကီ၊ ဇွန် ၁၀ (BTI)

ဖင်လန်လူမှုဖူလုံရေးအဖွဲ့ (Kela) ၏ ခန့်မှန်းချက်အရ ယခုနှစ်အတွင်း နိုင်ငံသားများအတွက် ပေးအပ်ရမည့် လူမှုဖူလုံရေး အကျိုးခံစားခွင့် အသုံးစရိတ်များ သိသိသာသာ မြင့်တက်လာမည်ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ယူရို ၁၇.၅ ဘီလီယံ သုံးစွဲခဲ့ရာမှ ယခုနှစ်တွင် ၁၈.၁ ဘီလီယံအထိ မြင့်တက်လာရန် မျှော်လင့်ရသည်။

အထူးသဖြင့် အလုပ်လက်မဲ့ ထောက်ပံ့ကြေး အသုံးစရိတ်သည် မနှစ်ကထက် ယူရို ၃၂၂ သန်း ပိုမိုများပြားလာပြီး ၂.၄ ဘီလီယံအထိ ရောက်ရှိလာမည် ဖြစ်သည်။ ယင်းအပြင် ကျောင်းသားထောက်ပံ့ကြေး၊ အခြေခံဝင်ငွေ ပံ့ပိုးမှုနှင့် ကျန်းမာရေးအာမခံ အကျိုးခံစားခွင့်များလည်း တိုးတက်လာမည်ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း အခြေခံအိမ်ရာစရိတ် ပံ့ပိုးမှု (General housing benefit) မှာမူ မနှစ်ကထက် ယူရို ၁၇၈ သန်းခန့် လျော့နည်းသွားပြီး ၁.၀၅ ဘီလီယံဝန်းကျင်သာ ရှိတော့မည်ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။